Sektörel Rekabet ve Tüketici Hakları Düzenlemeleri
5. Sıkça Sorulan Sorular

1- Geçici/süreli işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının satış belgesi başvurusuna esas alınmaması:

 

Bilindiği üzere, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Satış belgesi başvurusu” başlıklı 12 nci maddesinde başvuru formuna eklenecek belgeler arasında “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı” sayılmış olup, satış belgesi başvurularında mahalli idarelerce düzenlenen geçici izin belgelerinin kabul edilebileceğine dair herhangi bir hük üm bulunmamaktadır.

 

Diğer taraftan, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü’nün Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü’ne hitaplı 03/07/2012 tarihli ve 17698 sayılı yazısında “(…) mahalli idarelerce düzenlenen geçici veya süreli ruhsatların meri mevzuata aykırı olduğu değerlendirilmektedir.” yönünde görüş bildirilmiştir.

 

Ayrıca İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü’nün Kurumumuza hitaplı 05/05/2014 tarihli ve 71188846-253-9443 sayılı yazısında “(…) İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik sıhhi işyerleri ve umuma açık istirahat ve eğlence yerleri için geçici ya da süreli ruhsat verilebileceğine dair herhangi bir düzenleme bulunmamakla birlikte, aynı yönetmelik kapsamında bu tür işyerleri için “işyeri açma ve çalışma ruhsatı” yerine geçebilen farklı bir isim altında herhangi bir belge de öngörülmemiştir.” yönünde görüş bildirilmiştir.

 

Bu itibarla süreli ya da geçici işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına istinaden Kurumumuzca satış belgesi düzenlenmesi mümkün bulunmamaktadır.

 

2- Sarmalık (açık) kıyılmış tütün/doldurulmuş makaron satışı:

 

Sarmalık (açık) kıyılmış tütünün perakende satışa konu edilmesi mevzuata aykırı olup, bahis konusu faaliyeti yürütenler hakkında 4733 sayılı Kanunun 8’inci maddesinin beşinci fıkrasının “o” bendi ve aynı maddenin dokuzuncu fıkrası kapsamında, mülki amirlikler tarafından idari yaptırım uygulanmaktadır.

 

4733 Sayılı Kanun Md: 8/5 (o)

“Ticari amaçla sarmalık kıyılmış tütün üretenler ile satan veya satışa arz edenlere ürettikleri, sattıkları veya satışa arz ettikleri tütünün;

50 kilograma kadar (50 kilogram dâhil) olması halinde 250 TL (2017 yılı için: 369 TL)

50 kilogramdan 100 kilograma kadar (100 kilogram dâhil) olması halinde 500 TL (2017 yılı için: 742 TL)

100 kilogramdan 250 kilograma kadar (250 kilogram dâhil) olması halinde 1.500 TL (2017 yılı için: 2.232 TL)

250 kilogramdan 500 kilograma kadar (500 kilogram dâhil) olması halinde 3.000 TL (2017 yılı için: 4.469 TL)

500 kilogramdan fazla olması halinde 5.000 TL (2017 yılı için: 7.453 TL)

idari para cezası verilir.”


4733 Sayılı Kanun Md: 8/9

“Beşinci fıkranın (f), (g), (h), (ı) ve (j) (Ek İbare: 6111 sy. Kanun md.175) ile (o) bentlerinde yazılı fiiller hakkında idarî yaptırım uygulamaya ve bu fiillerin konusunu oluşturan her türlü eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi kararını vermeye mahalli mülkî amirler, diğer bentlerde yazılı fiiller hakkında idarî para cezası vermeye Kurum yetkilidir. Mahalli mülkî amirlerce uygulanan idarî yaptırımlar onbeş gün içinde Kuruma iletilir.”

 

Diğer taraftan, özellikle son dönemde bandrolsüz sarmalık kıyılmış tütünün makarona doldurulması suretiyle yoğun şekilde satışa sunulmakta olduğu anlaşılmış ve bahis konusu faaliyetin kamu sağlığına olumsuz etkilerinin yanı sıra, önemli miktarda vergi kaybına yol açmasına engel olmak üzere Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından alınan 05/03/2017 tarihli 12943 sayılı karar uyarınca “… Makarona/yaprak sigara kağıdına, sarmalık kıyılmış tütün doldurulması ile elde edilen ürünün; Tütün Mamullerinin Üretim ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’te “Tütün yaprağının ve/veya tütün bitkisi parçalarının tamamen veya kısmen hammadde olarak kullanılması ile üretilen, tüttürme, burna çekme, emme ya da çiğneme amaçlı tüm ürünleri” şeklinde tanımlanan kapsamda tütün mamulü olduğuna karar verilmiştir.

 

Karar çerçevesinde;

 

Kolluk kuvvetlerince yapılacak denetimlerde Makarona / yaprak sigara kağıdına sarmalık kıyılmış tütün doldurulması ile elde edilen tütün mamulü ele geçirilmesi halinde ilgililer hakkında 5607 sayılı Kanun hükümleri uyarınca adli sürecin başlatılması gerekmektedir.

 

Öte yandan 4733 sayılı Kanun 13. fıkrasının cevaz vermesi sebebi ile adli süreçle birlikte;

 

- Söz konusu tütün mamullerinin ele geçirildiği işyerinin geçerli TAPDK Tütün Mamulü Perakende Satış Belgesi bulunmaması halinde perakende veya toptan satış haline göre 4733 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin beşinci fıkrasının (somut olaya göre) (f) veya (g) bendi hükmü,

 

- Kıyılmış tütünle doldurulmaksızın, kaçak olmadığı ve bandrolsüz olduğu belirlenen makaron satışı yapıldığının tespiti halinde 4733 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin beşinci fıkrasının (ı) bendi hükmü,

 

- Kıyılmış tütün satışı yapıldığının tespit edilmesi halinde ise 4733 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin beşinci fıkrasının (o) bendi hükmü,

 

Doğrultusunda, ilgili Mülki Amirlikçe ayrı ayrı işlem yapılması gerekmektedir.


3- Tütün mamullerinin ilan edilen liste fiyatlarının üzerinden satışa sunulması:

 

Bilindiği üzere, 07/01/2011 tarih ve 27808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Reklam, kampanya, sponsorluk ve promosyon uygulamaları” başlıklı 19 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, “(5) Tütün mamulleri belirlenen liste fiyatlarının altında veya bedelsiz olarak, perakende satışa ve/veya her aşamada dağıtıma konu edilemez.” hükmüne yer verilmiştir.

 

Tütün mamullerinin fiyatları Kurumumuz tarafından belirlenmemekte olup, yukarıda yer verilen Yönetmelik hükmü gereğince tütün mamulleri belirlenen liste fiyatlarının altında indirimli fiyattan satışa konu edilememekle birlikte, belirlenen liste fiyatlarının üstünde bir fiyattan satış yapılması hususu Kurumumuzun düzenlemeleri arasında yer almamaktadır.


422:00 – 06:00 Saatleri Arasında Perakende Alkollü İçki Satış Tespitlerine İstinaden Kurum tarafından Yapılan İşlemler:


Bilindiği üzere 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanununun 6’ncı maddesinin beşinci fıkrası “…Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamaz.” hükmünü haiz bulunmaktadır.


Bahis konusu düzenlemeye aykırı fiilleri tespiti halinde düzenlenen tutanaklar, Kurumumuz Sektörel Rekabet ve Tüketici Hakları Daire Başkanlığı ve Hukuk Müşavirliği tarafından ayrı ayrı incelenmesinin ardından, içerik ve şekil şartları yönüyle idari yaptırım uygulanıp uygulanamayacağına ilişkin kanaat belirtilerek Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurulu’nun (Kurul) gündemine sunulmaktadır.


Kurul tarafından idari yaptırım uygulanması yönünde karar alınması halinde karar metni ilgilisine tebliğ edilmekte, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17 inci maddesi altıncı fıkrası hükmü gereğince; Kanun yoluna başvurmadan önce idari para cezasının (tebliğ tarihinden itibaren) 15 gün içinde Kurumumuza ödenmesi halinde ceza tutarının dörtte üçü tahsil edileceği ve peşin ödemenin karara karşı Kanun yoluna başvurma hakkını etkilemeyeceği hatırlatılmakta, 15 günlük sürenin aşılması halinde ise tutarın tamamının tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenmesi gerektiği konusunda bilgi verilmektedir.


Tebligat yazısında ayrıca, 5326 sayılı Kanunun 27 inci maddesi birinci fıkrası hükmü uyarınca; idari para cezasının muhatabına tebliğ edildiği tarihten itibaren en geç 15 (onbeş) gün içinde Sulh Ceza Hakimliğine bizzat veya yasal temsilcisi ya da avukatı aracılığı ile başvurabileceği ve bu süre içinde başvuru yapılmaması halinde idari para cezası kesinleşeceği bilgisi verilmektedir.


Süresi içinde yasal yollara başvurulmaması veya Sulh Ceza Hakimliğine yapılan başvuru üzerine yargı mercileri tarafından yapılan incelemenin ardından verilen karar ile kesinleşen idari para cezalarının affı hususu Kurumumuzun görev ve yetki alanına girmemekte, ayrıca perakende alkollü içki satışı yapılabilecek saatlerin yeniden belirlenmesi hususu yasa koyucunun takdirinde bulunmaktadır.


5 - Bakanlığımızdan satış/sunum uygunluk belgesi almaksızın tütün mamulü veya alkollü içki satışı/sunumu yapılması:


Tütün mamulü ve/veya alkollü içki satış yapmak isteyenlerin Bakanlığımızdan yetki alması 4733 ve 4250 sayılı Kanunlar gereği zorunlu olup, Bakanlığımız bu yetkiyi ilgili mevzuatında aranan şartları sağlayan başvuru sahipleri adına satış belgesi (nargile sunumu için sunum uygunluk belgesi) düzenlemek suretiyle vermektedir.


4733 sayılı Kanunun 8’inci maddesinin beşinci fıkrasının (g), (j), (ı) ve (o) bentleri aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:


(g) “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından satış belgesi almadan tütün mamulleri, etil alkol, metanol ve alkollü içkilerin toptan satışını yapanlara ellibin Yeni Türk Lirası (2018 yılı için: 105.205 TL); perakende satışını yapanlara ise beşbin Yeni Türk Lirası (2018 yılı için: 10.515 TL) idarî para cezası verilir.” şeklinde;


(ı) “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından uygunluk belgesi almadan enfiye, çiğneme, nargile tütünü veya yaprak sigara kâğıdı ya da makaron üretenler ile satan veya satışa arz edenlere, beşbin Yeni Türk Lirası (2018 yılı için: 10.515 TL) idarî para cezası verilir.”


(j) “Yetkili olmadıkları halde, açık olarak içki satışı veya sunumu yapanlar ile satışa sunulan tütün mamulleri, etil alkol, metanol ve alkollü içkileri arz ambalajlarını bozmak veya bunları bölmek suretiyle satanlara bin Yeni Türk Lirasından (2018 yılı için: 2.098 TL’den)  onbin Yeni Türk Lirasına (2018 yılı için: 20.990 TL’ye) kadar idarî para cezası verilir.”,


(o) “Ticari amaçla sarmalık kıyılmış tütün üretenler ile satan veya satışa arz edenlere ürettikleri, sattıkları veya satışa arz ettikleri tütünün;


50 kilograma kadar (50 kilogram dâhil) olması halinde 250 TL (2018 yılı için:422 TL).
50 kilogramdan 100 kilograma kadar (100 kilogram dâhil) olması halinde 500 TL (2018 yılı için: 849 TL).
100 kilogramdan 250 kilograma kadar (250 kilogram dâhil) olması halinde 1.500 TL (2018 yılı için: 2.554 TL).
250 kilogramdan 500 kilograma kadar (500 kilogram dâhil) olması halinde 3.000 TL (2018 yılı için: 5.115 TL).
500 kilogramdan fazla olması halinde 5.000 TL(2018 yılı için: 8.531 TL).
idari para cezası verilir.”

Diğer taraftan; aynı Kanun maddesinin dokuzuncu fıkrası “Beşinci fıkranın (f), (g), (ı), (j) ve (o) bentlerinde yazılı fiiller hakkında idarî yaptırım uygulamaya ve bu fiillerin konusunu oluşturan her türlü eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi kararını vermeye mahalli mülkî amirler, diğer bentlerde yazılı fiiller hakkında idarî para cezası vermeye Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yetkilidir. Mahalli mülkî amirlerce uygulanan idarî yaptırımlar onbeş gün içinde Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına iletilir.” hükmünü haiz bulunmaktadır.

Söz konusu düzenleme gereğince satış/sunum uygunluk belgesi olmaksızın faaliyet gösteren kişiler yukarıda sayılan idari yaptırımları uygulama yetkisi mahalli mülki amirlerde bulunmakta olduğundan, hızlı ve etkin bir şekilde sonuç alınabilmesi amacıyla, şikayete konu işyerinde denetim ve tespit yapılması ile mevzuata aykırılığın tespiti halinde idari yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla belgesiz tütün mamulü ve/veya alkollü içki satışı ihbarlarının satış yapılan yerin mahalli mülki idare amirliklerine (Valiliklere/Kaymakamlıklara) yapılması gerekmektedir.